Kalp krizinde hayat kurtaran ilk adım: 112’yi arayın
Kalp krizi belirtileri ortaya çıktığında en kritik adım, vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni aramak ve sağlık ekiplerinin yönlendirmelerine uymaktır. Göğsün ortasında baskı, sıkışma ya da ezilme hissiyle kendini gösterebilen kalp krizi; nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı, baş dönmesi ve ani güçsüzlük gibi belirtilerle de ortaya çıkabilir. Şikâyetlerin ne kadar süreceği ya da kendiliğinden geçip geçmeyeceği beklenmemeli, belirtiler hafif görünse dahi tıbbi yardım istenmelidir.
Kalp krizi, kalbi besleyen damarlardan birinin kan akışının azalması veya tamamen engellenmesi sonucunda meydana gelir. Kalp kasının oksijensiz kalması, müdahalenin gecikmesi hâlinde ciddi ve kalıcı hasara yol açabilir. Bu nedenle belirtilerin başladığı an ile sağlık hizmetine ulaşılması arasındaki süre büyük önem taşır. Evde, iş yerinde, araçta ya da kamusal bir alanda yaşanan her şüpheli durumda yapılması gereken ilk iş, bulunduğu yerden 112’yi aramaktır.
Belirtileri doğru tanımak ve gecikmemek
Kalp krizinin en bilinen belirtisi göğüs ağrısıdır. Ancak ağrı her zaman keskin veya dayanılmaz olmayabilir. Göğüste baskı, ağırlık, yanma, sıkışma ya da dolgunluk hissi şeklinde de görülebilir. Bu his sol kola, her iki kola, sırta, omuzlara, boyna, çeneye veya üst karın bölgesine yayılabilir. Bazı kişilerde göğüs ağrısı belirgin olmadan yalnızca nefes darlığı, aşırı yorgunluk, terleme, bulantı ya da baş dönmesi görülebilir.
Özellikle kadınlarda, ileri yaştaki kişilerde ve diyabeti bulunan hastalarda belirtiler klasik göğüs ağrısından farklı seyredebilir. Ani başlayan halsizlik, olağan dışı bitkinlik, mide rahatsızlığı hissi veya açıklanamayan nefes darlığı da ciddiye alınmalıdır. Belirtilerin gaz, hazımsızlık, stres ya da yorgunluk olduğu düşünülerek beklemek, sağlık ekiplerine ulaşmayı geciktirebilir. Kalp krizi şüphesinde kesin tanıyı kişinin kendisinin koyması beklenmemeli; değerlendirme sağlık görevlilerine bırakılmalıdır.
112 arandıktan sonra hasta nasıl korunmalı?
112 arandığında görevliye olayın gerçekleştiği açık adres, hastanın bulunduğu kat veya bölüm, görülen belirtiler ve hastanın bilinç durumu net biçimde aktarılmalıdır. Belirtilerin ne zaman başladığı, hastanın bilinen kalp veya damar hastalığı bulunup bulunmadığı ve kullandığı ilaçlar da mümkünse paylaşılmalıdır. Telefon görüşmesi sırasında görevlinin sorduğu sorulara kısa ve doğru yanıt verilmesi, ekibin hazırlıklı gelmesine yardımcı olur. Adres tarifinde bina adı, giriş bilgisi ve kolay fark edilebilecek noktalar belirtilmelidir.
Yardım beklenirken hasta mümkün olduğunca hareket ettirilmemelidir. Kişi rahat edebileceği, nefes almasını kolaylaştıracak bir pozisyonda dinlendirilmeli; sıkı giysileri gevşetilerek sakin tutulmalıdır. Bilinci açık olan hastanın yalnız bırakılmaması, durumunun kötüleşip kötüleşmediğinin izlenmesi ve ambulans ekibine aktarılacak bilgilerin hazırlanması önemlidir. Hastanın kendi aracıyla hastaneye götürülmesi yerine ambulans beklenmelidir. Ambulans ekipleri olay yerinde ilk değerlendirmeyi yapabilir, gerekli acil müdahaleyi başlatabilir ve hastayı uygun sağlık kuruluşuna yönlendirebilir.
Kalp krizi şüphesi bulunan kişiye yiyecek veya içecek verilmemelidir. Daha önce doktor tarafından reçete edilmiş bir ilaç varsa, bu ilacın kullanımı konusunda 112 görevlisinin ya da sağlık personelinin talimatları izlenmelidir. Başkasına ait ilaçlar, gelişigüzel ağrı kesiciler veya öneri üzerine alınan ilaçlar verilmemelidir. Aspirin gibi ilaçların kullanımı da herkes için uygun olmayabileceğinden, bu konuda sağlık görevlisinin yönlendirmesi olmadan karar verilmemelidir.
Bilinç kaybında temel yaşam desteği
Hasta yanıt vermiyor ve normal şekilde nefes almıyorsa, bu durum 112 görevlisine hemen bildirilmelidir. Telefon görüşmesi sürerken görevlinin yönlendirmeleri takip edilmeli, kişi güvenli ve sert bir zemine alınarak temel yaşam desteğine başlanması gerekiyorsa verilen talimatlara uyulmalıdır. Yakında otomatik eksternal defibrilatör, yani kalp ritmini değerlendiren ve gerektiğinde elektrik şoku uygulanmasını sağlayan bir cihaz bulunuyorsa, cihazın sesli ve görsel yönlendirmeleri izlenebilir. Bu müdahaleler yalnızca 112 çağrısı yapıldıktan ve mümkünse görevlinin yönlendirmesiyle gerçekleştirilmelidir.
Hasta bilincini kaybeder, nefesi değişir veya belirtileri ağırlaşırsa bu değişiklikler 112’ye aktarılmalıdır. Sağlık ekipleri gelene kadar kişinin başından ayrılmamak, çevredeki kalabalığı kontrol etmek ve ambulansın olay yerine kolay ulaşmasını sağlamak gerekir. Apartman kapısının açılması, asansör veya giriş yolunun hazır tutulması ve ekiplerin hastaya doğrudan ulaşabileceği bir alan oluşturulması zaman kaybını azaltabilir.
Kalp krizi şüphesinde yapılmaması gerekenler
Göğüs ağrısının geçmesini beklemek, belirtileri önemsememek veya hastayı yürütmeye çalışmak doğru değildir. Hasta araç kullanmamalı, tek başına hastaneye gitmemeli ve merdiven çıkmak gibi efor gerektiren hareketlerden kaçınmalıdır. Şikâyetlerin kısa süreli azalması da tehlikenin geçtiği anlamına gelmez; belirtiler azalsa bile tıbbi değerlendirme gerekir. Kalp krizi dışında başka acil durumlar da benzer yakınmalara yol açabileceğinden, belirtilerin nedenini evde belirlemeye çalışmak yerine profesyonel yardım istenmelidir.
Kalp krizinde hayat kurtaran ilk adım, belirtileri tanıyarak zaman kaybetmeden 112’yi aramaktır. Hasta hareket ettirilmeden, bilinçliyse sakin tutulmalı; sağlık ekiplerinin talimatları doğrultusunda hareket edilmelidir. Erken çağrı, doğru bilgi paylaşımı ve kontrollü bekleyiş, acil müdahalenin daha hızlı başlamasına katkı sağlar. Göğüs ağrısı veya kalp kriziyle uyumlu herhangi bir belirti yaşayan kişiler, şikâyetlerin şiddetini değerlendirmeye çalışmadan acil sağlık hizmetine başvurmalıdır.
